PRAWDA O TZW. KWESTII INDIAŃSKIEJ

PRAWDA O TZW. KWESTII INDIAŃSKIEJ

Część Pierwsza

Pewna rzecz staje się niezrozumiała: dlaczego pomimo  dostępu do fachowej literatury na temat historii i etnografii Indian północnoamerykańskich, w dalszym ciągu ulega się romantycznemu nastrojowi i pisze pseudoepickie bzdury rodem z klasyki Karola Maya?

Książki traktujące o wyżej wymienionej tematyce pisane przez twórców o lewicowej orientacji politycznej (zwłaszcza w tzw. bloku wschodnim) jawnie faworyzowały Indian i krytykowały - na poziomie graniczącym ze zwykłą hucpą - politykę USA względem Rdzennych Amerykanów. Wmawiano młodocianym czytelnikom że Amerykanie to tyrani bez duszy, imperialiści i ludobójcy itd. Tacy pisarze polscy jak Longin Jan Okoń , Alfred Szklarski czy niemiecki pionier gatunku Karol May zaszczepiali młodzieży miłość do kultury Indian -  (przedstawiając ją jednak zbyt sielankowo)  i przeinaczając fakty z ich dziejów, a USA opisywano jako państwo które tylko miałoby jakoby za cel zniszczyć Indian do pnia.... Zaowocowało to po latach utrwaleniem opisywanych wydarzeń istniejących w powszechnej świadomości jako stereotyp, nad którego utrwaleniem do dzisiaj pracują pospołu autorzy encyklopedii, przewodników, literatury popularnej, dzieł pseudonaukowych i twórcy filmowi. Jako niestrawny klops przeinaczeń, schematów, zmyśleń, półprawd, fałszów i zwykłych andronów, niegdyś "podawany w ostrym sosie antyamerykańskim i antyimperialistycznym" a dziś odsmażany na fryturze politycznej poprawności. Negatywne ukazywanie jednej strony, aby druga wypadała lepiej to zabieg propagandowy. Jednakże po przekroczeniu pewnych granic zamienia się on w śmieszną niedorzeczność a na przyszłość skutkuje totalnym fałszem, powielanym przez kolejne pokolenia.

Fachowa literatura tematu tworzona przez uczonych kulturoznawców a zwłaszcza historyków amerykańskich charakteryzuje się bardzo bogatym materiałem źródłowym. Tacy pisarze jak: Robert M. Utley, G. D. Wagner, W.A. Allen, Ralph K. Andrist, Patrick Willey bazowali głównie na wynikach badań naukowych (antropologicznych i głównie historycznych) a także czerpali ze wspomnień, listów i pamiętników tworzonych przez ludzi którzy byli naocznymi świadkami opisywanych wydarzeń lub wręcz ich pośrednimi bądź bezpośrednimi uczestnikami.  Do takich  "źródłotwórców" należą min. : Richard Irving Dodge, James F. Finerty czy Luther Standing Bear. Niejednokrotnie tacy twórcy opierali się na relacjach z tzw. "drugiej ręki", uzyskanymi po latach od osób którzy mieli kontakt z uczestnikami historycznych wydarzeń Zachodu.  Wbrew pozorom nie jest to propaganda amerykańska mająca na celu gloryfikowanie pionierów niosących cywilizację, choć lwia część relacji pochodzi od Amerykanów. Przeważająca część opini publicznej USA żywiła dużą sympatię względem Indian zwłaszcza tam gdzie nie stanowili już zagrożenia, a przeciwko tubylcom byli emigranci na Zachodzie którzy byli narażeni na ich ataki. Masa publicystów to ci pierwsi ale nawet oni broniąc Indian nie mogli tworzyć fikcji, musieli polegać na faktach i podchodzić do nich bezstronnie. Społeczeństwo amerykańskie od zawsze bardzo łaknęło bieżących informacji zwłaszcza na temat swojego intensywnie rozwijającego się kraju a wszelki fałsz zawsze można było skorygować poprzez konfrontacje z naocznymi świadkami. Wielu publicystów to też Europejczycy podróżujący po USA - niekoniecznie tam się osiedlający. Słynny brytyjski reporter Henry  Morton Stanley  pisał dużo i obiektywnie - inni ludzie pióra w szerokim pojęciu również. Ciekawe jest to że sami Indianie po latach opowiadali o swoich walkach z białymi niczego nie upiększając i niczego nie zatajając - włącznie z opisami rytualnych kaleczeń zwłok, podpaleniach i gwałtach na kobietach. Nie kreowali się na bohaterów i nie lżyli swoich przeciwników, wspominali wydarzenia tak jak się odbywały.  Szczególnie cennymi informacjami są relacje zawarte w pracach wykształconych rdzennych Amerykanów takich jak wspomniany już Luther Standing Bear czy John Stands In Timber.

Ciekawe jest to ze stereotypowa skąpa wiedza na temat kultury i historii Indian, posiadana przez laików oparta jest głównie na okresie - z grubsza - 1865 - 1890 roku, czyli z dziejów tzw. "Dzikiego Zachodu". Jest to zupełnie oczywiste bo ponad 90 %  historii na temat Indian zawartych w niefachowej literaturze i kinematografii toczy się właśnie w tym okresie chronologicznym jako najbardziej "przebojowym i błyskotliwym" w sensie medialnym. Powieści i filmy stylu "western" osadzone są najczęściej w tym przedziale czasowym. To co wydarzyło się wcześniej i potem albo najczęściej  jest przemilczana, albo opatrzona takim fałszem i niewiadomymi że nie ma to wzięcia u odbiorców. Paradoksem jest to że w czasie tych niecałych trzydziestu lat tylko kilka plemion swoim stosunkowo krótkotrwałym ale efektownym oporem tak zdominowali zbiorową wyobraźnię, że przez ten pryzmat kolejne pokolenia dostrzegają całą epokę. Zdumiewające na swój sposób jest to że do masowej świadomości przeszły nie imiona Indian którzy akceptowali "białą cywilizację" i propagowali ją dla dobra swoich ludzi i ich przyszłych pokoleń, (jak wódz Absaroka Mnóstwo Ciosów, czy Szoszonów - Washakie), lecz tych którzy byli jej nieprzejednanymi wrogami (Siedzący Byk, Szalony Koń ... - wyliczać możnaby długo). Jak to bardzo trafnie ujął wspomniany już znawca tematu R. I. Dodge: " Większość cywilizowanych przyjaciół Indian kocha ich za szlachetne występki, wspaniałe wykroczenia, olśniewające przestępstwa. Dla sentymentalistów genialna zbrodnia zawsze jest godna podziwu, pospolita praca zasługuje tylko na pogardę".

Walka z obowiązującymi wersjami historii - zwłaszcza w dzisiejszych czasach tzw. "poprawności politycznej" - bywa bardzo często totalnie beznadziejna - odmienny głos tonie w beczeniu orwell'owskich owiec. Ale nie można zezwalać na propagowanie fałszywej wiedzy na podstawie spreparowanych i przeinaczonych faktów historycznych bo kładzie się to cieniem na prawdzie na zawsze.

Zacznijmy od początku ...

1. ZASIEDLENIE

Przodkowie Indian amerykańskich tzw. Paleoindianie zaczeli zasiedlać kontynenty w okresie 40 tys. - 17 tys. temu w kilku falach osadniczych. To duże rozgraniczenie chronologiczne spowodowane jest sporami w świecie archeologicznym z powodu niejednoznacznych wyników badań związanych z chronologią. Pewne jest to że od tej drugiej daty zasiedlanie Ameryki Północnej stało się  faktem, popartym szeregiem dobrze udokumentowanych stanowisk archeologicznych. Dobrze znany jest pogląd że Paleoindianie dostali się do Nowego Świata ze wschodniej Azji po lądzie znajdującym się na miejscu dzisiejszej Cieśniny Beringa. W tamtym okresie glacjalnym (epoka lodowcowa), niskie temperatury wiązały duże ilości wody w lód co spowodowało powstanie naturalnego pomostu lądowego zwanego "Beringią" po którym PaleoIndianie migrowali do Ameryki. Ostatnio zwycięża pogląd że główny szlak migracyjny na południe wiódł wzdłuż amerykańskiego wybrzeża Pacyfiku - a nie jak dotychczas sądzono - przez centralne obszary lądu. Jest to na swój sposób logiczne rozumowanie, wszak obszary skute lodem i przysypane śniegiem raczej nie zachęcałyby do wędrówki, tym bardziej że migranci musieliby pokonywać góry. Za tym poglądem przemawia spora ilość stanowisk archeologicznych usytuowanych wzdłuż zachodniego wybrzeża, datowana na okres początków migracji. Z całą pewnością nie jest wykluczone że podążano także środkiem kontynentu, ale z uwagi na trudności terenowe i klimatyczne taka podróż musiałaby być rozłożona na etapy i trwać znacznie dłużej.

Migranci byli typowymi łowcami epoki zwanej w nauce górnym paleolitem i z małymi zmianami w skali tysięcy lat takimi pozostali aż do podboju przez Europejczyków. Narzucony przez klimat i środowisko względnie koczowniczy styl życia prowadził do intensywnej gospodarki myśliwskiej co w konsekwencji  doprowadziło do pierwszego kryzysu na ziemi amerykańskiej. Około 10 tys. lat p.n.e. na całym ówczesnym świecie rozpoczęło się tzw. "holoceńskie masowe wymieranie" dotyczące głównie megafauny, które w szczególny sposób dramatycznie przebiegło w Ameryce Północnej. Istnieją różne hipotezy na temat przyczyn tego zjawiska - od symptomów ocieplenia klimatu aż po działalność ludzką. Jeśli chodzi o teren Ameryki druga przyczyna jest jak najbardziej prawdopodobna. Masowość polowań spowodowała drastyczny spadek populacji megafauny zwłaszcza tej występującej na obszarach zimnych. Większość uczonych wiąże ten fakt z działalnością łowców kultury Clovis oraz kultur istniejących przed nią. Zwierzęta łowne tamtego okresu na tych obszarach to: mamut, mastodont, koń, karibu, "olbrzymie" odmiany leniwca, bizona i przodek dzisiejszego wielbłąda. Większość z tych zwierząt wyginęła głównie w skutek polowań a część wywędrowała w okresach interglacjałów do Azji dając początek zwierzętom które znamy dzisiaj.

Trudno jest stwierdzić jednoznacznie jak ówcześni łowcy mogli w takim stopniu przetrzebić zwierzynę bez użycia broni palnej. Mogło służyc im ukształtowanie terenu w postaci skalnych urwisk, przepaści czy ślepych kanionów do których zapędzano zwierzynę za pomocą ognia. Jasne jest że w ten sposób można było unicestwić całe stada, wykorzystując do konsumpcji tylko niewielką ich część. Takie prowadzenie marnotrawnej gospodarki łowieckiej (więcej osobników zabijano niż się rodziło), mogło być jedną z głównych przyczyn zagłady większości populacji zwierząt.

Po zniknięciu megafauny Paleoindianie polowali nadal na zwierzęta które pozostały i regionalnie bytują do dzisiaj. Polowano w dalszym ciągu stosując efektywne metody wspomniane powyżej, a na terenach typowo równinnych budowano nawet wielkich rozmiarów zagrody, niejednokrotnie w ksz tałcie litery "V", do których zaganiano całe stada bizonów, antylop czy karibu. Taki sposób polowań na bizony i antylopy widłorogie praktykowany był na północnych Równinach w Kanadzie jeszcze w drugiej połowie XIX wieku przez Indian Kri i Czarne Stopy, w czasie gdy powszechna w użyciu była broń palna i konie. Nie jest jasne czy bardziej czyniono tak ze względów kulturowych czy ekonomicznych, faktem jest że marnotrawienie ubitej zwierzyny było nieuchronne. Biali podróżujący po Równinach widzieli resztki takich zagród pełne rozrzuconych szkieletów a jedno z urwisk w prowincji Alberta zwane Head-Smashed-In Buffalo Jump posiada u podstawy warstwę kości grubości na 10 metrów.

Z czasem jak klimat ocieplał się w okresie mezolitu (około 9 tys. lat temu)  Indianie zaczęli dietę mięsną uzupełniać pokarmem roślinnym. Narodziło się zbieractwo w szerokim znaczeniu tego pojęcia a myślistwo i rybołóstwo zaczęło przybierać różne formy w zależności od obszarów i rodzajów zwierzyny łownej. W czasie między 6 tys. a 5 tys. lat temu w Ameryce Północnej zaczęło powoli rozpowszechniać się rolnictwo, praktykowane tam gdzie pozwalał na to klimat. Uprawiano głównie kukurydzę, dynię, fasolę i słoneczniki. Duże areały upraw świadczące o dosyć wysokiej kulturze agrarnej istniały w dorzeczach rzek Missisipi, Missouri, na obszarach Południa dzisiejszego USA, na wschodnim wybrzeżu oraz na południowym zachodzie.

Po okresie glacjałów gdy kontynent został uwolniony od lodów, skupiska ludzkie zaczęły przemieszczać się wzdłuż i w poprzek Ameryki Północnej tworząc plemiona i szczepy, o różnej liczebności i stopniu organizacji. Antropolodzy amerykańscy grupują plemiona indiańskie okresu historycznego w 10 regionach kulturowych: Północny-Wschód, Południowy-Wschód, Wielkie Równiny, Południowy-Zachód, Wielka Kotlina, Kalifornia, Płaskowyż, Północny-Zachód, Subarktyka i Arktyka. Podział ten oparty jest na podstawie charakterystycznych wspólnych cech kultury materialnej i duchowej, determinowanych przez środowisko naturalne.

Wędrówki całych plemion i ich odłamów trwały nieprzerwanie od końca epoki lodowcowej aż do niemalże końca XIX wieku. Przyczyny tego stanu rzeczy były głównie ekonomiczne i polityczne. To nieprawda że plemiona wędrowały, napierając jedne na drugie tylko wskutek parcia Europejczyków na zachód. Wcześniej zjawisko to trwało w różnym natężeniu przez tysiąclecia ale faktem jest że w swojej ostatniej fazie było najbardziej gwałtowne, chaotyczne i brzemienne w skutki po dziś dzień. Między bajki można włożyć cytaty o min. "... ziemi przodków zamieszkałej od tysiącleci przez lud..." i inne takie sentymentalne wypowiedzi. Plemiona na dobre mieszkały w jednym miejscu najwyżej przez dwa, trzy do czterech pokoleń po czym z różnych przyczyn ruszały gdzie indziej.  Np. Apacze i Navaho którzy pochodzili z zachodniej Kanady z ludu Athapasków, przybyły na obszary dzisiejszej Arizony i Nowego Meksyku jakieś niecałe sto lat przed Hiszpanami. Komancze którzy za "ziemię swoich przodków" uważali północny Teksas, przybyli tam około połowy XVIII wieku z Wielkiej Kotliny odłączając się od Szoszonów. ”Typowo" równinne plemię Kiowa jeszcze w drugiej połowie XVIII wieku żyło w rejonie Black Hills, a w Teksasie znalazło się na początku XIX wieku. Takie wędrówki nierzadko miały na celu zasiedlenie terenów które już zajmowała inna grupa, a czasami było to tylko zapełnienie pustki osadniczej. Dobrym przykładem będzie tu duża grupa plemion która znana jest pod nazwą Sjuksów. Żyli oni do schyłku XVIII wieku na Wielkimi Jeziorami jako typowe osiadłe plemię rolnicze, ale pod wpływem nacisków szczepów leśnych  - oraz skuszeni perspektywą dostępu do nieograniczonych wydawałoby się zasobów zwierzyny - przenieśli się na Wielkie Równiny, wypierając tamtejsze osiadłe grupy innych plemion.

Wojna w szeroko rozumianym znaczeniu obecna była we wszystkich kręgach kulturowych Indian amerykańskich niemalże od czasów najdawniejszych. W dzisiejszym stanie Dakota Południowa istnieje stanowisko archeologiczne w rejonie Crow Creek, na miejscu dawnej osady indiańskiej datowanej na rok 1325 n.e., kiedy to została ona w całości zniszczona, a 426 mieszkańców obojga płci, od niemowląt do starców zostało zabitych i oskalpowanych (z wyjątkiem młodych kobiet które najprawdopodobniej uprowadzono). W czasie masowych wędrówek plemion, trwały masakry dokonywane na mieszkańcach ziem które przybysze zamierzali opanować. Nie ma w tym w sumie nic dziwnego, najeźdźcy starali się nie zostawiać nikogo przy życiu, żeby później nie stawiać czoła odwetowi. Taki scenariusz obowiązywał wszędzie indziej na świecie i trwa do dzisiaj. Wojny o supremację nad spornymi terytoriami trwały aż do połowy XIX wieku. Jeszcze w latach 30-tych wspomnianego stulecia Indianie Absaroka wybiło około pół tysiąca Czarnych Stóp.  Wbrew stereotypom dobrze zorganizowana wojna mająca na celu całkowite zniszczenie przeciwnika była znana w Ameryce Północnej przed nadejściem Europejczyków  - i to nie tylko w wysoko rozwiniętym  państwie Azteków. Pierwsi Francuzi przybyli do dziesiejszej Kanady na początku XVI wieku podziwiali pancerze ze skóry lub wikliny noszone przez miejscowych Indian w czasie wypraw wojennych. Irokezi opowiadali przybyszom  że ich niedalecy przodkowie na wojnę zakładali drewniane hełmy, pancerze i nagolenniki co świadczy o fakcie staczania tam potyczek w których rozstrzygnięciem była walka wręcz. Tubylcy regionu Półniocno-Zachodniego nosili hełmy i pancerze z drewna na czas wypraw wojennych jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku. Tak chronieni odpierali rekonesans rosyjski na ten teren a później pierwsze penetracje brytyjskie. U Indian kalifornijskich wiklinowe pancerze noszono jeszcze w połowie XIX wieku. Apacze i Nawaho przybyli na Południowy - Zachód na początku XVI wieku jako wędrowni wojownicy i rabusie, w walce z miejscowymi plemionami Pueblo używali ochronnych nakryć głowy z utwardzonej skóry. Po zetknięciu się niedługo później z hiszpańskimi konkwistadorami przejęli od nich pomysł na pancerze skórzane którymi nie tylko chronili swoje ciało ale także później korpusy swoich koni. Zdarzały się przypadki używania przez Indian kolczug i kirysów zdobytych na Hiszpanach lub wykopanych z grobów.

Oczywiście po zetknięciu się z bronią palną która dynamicznie się rozwijajała, z czasem zarzucono stosowanie ochrony ciała bo stawało się to niepraktyczne. Stopniowo rzadziej dochodziło do walk wręcz na rzecz walki na dystans. U Indian leśnych na wybrzeżu Atlantyku na przełomie XVII i XVIII wieku, nawet praktyczne wykorzystanie muszkietów zepchnęło tradycyjną broń jaka był łuk do roli drugorzędnej i uzupełniającej nawet na polowaniach. Indianie tamtego regionu mieli duży dostęp do broni i prochu skutkiem zażyłych kontaktów handlowych z białymi. Polowania stały się efektywniejsze a wojny bardziej krwawe i dynamiczniej prowadzone.

Rzecz jasna celem wojny u amerykańskich tubylców było nie tylko eksterminowanie przeciwnika na opanowyanym terytorium. We wszystkich kręgach kulturowych Indianin zdobywał i polepszał swój status społeczny poprzez osobiste dokonania. Musiał wykazać się zręcznością i wiedzą w czasie łowów i odwagą oraz sprytem w czasie walki. Często organizowano małe wyprawy wojenne na które szło od kilku do kilkunastu wojowników (czasami jeden odważny), których celem było zdobycie sławy i bogactwa oraz popisanie się odwagą. Grupa taka działała jak  dzisiejsze siły specjalne, niepostrzeżenie przedostawała się na teren przeciwnika (nierzadko do jego obozu lub osady), tam porywała kobiety, kradła ważne symbole religijne, zdobywała skalp na jakiejś ważnej osobistości, w późniejszym okresie czasu uprowadzała konie. Unikano otwartej walki, chyba że grupa została przyłapana lub dogoniona - wtedy walczono zawzięcie o życie. W razie sukcesu wracano triumfalnie do domu i tam opowiadano o swoich czynach w obecności świadków, żeby nikt nie zarzucił nikomu kłamstwa. Na Wielkich Równinach po wytworzeniu się tzw. "konnych kultur nomadycznych" plemiona wypracowały swoisty kodeks wojownika wedle którego walcząc mężczyzna  podnosił swój status, wykazując indywidualną wartość i cechy osobiste. W czasie gdy nie prowadzono dużych wojen o terytoria gdzie dziesiątkowano i tak niewielką liczbę ludności, Indianie po ceremonii Tańca Słońca (a czasami przed, zresztą nie wszystkie plemiona praktykowały ten rytuał...), zbierali się w grupy od kilkunastu do kilkudziesiesięciu wojowników. Raczej nie kryjąc się jechali w stronę wybranej osady wroga i samą swoją obecnością zmuszali go do wyjścia i podjęcia wyzwania. Gdyby celem był napad i zniszczenie osady w takim przypadku najeźdźcy przybyliby w wielkiej liczbie i gwałtownie zaatakowali, ale w omawianym przypadku chodziło o rodzaj "sportu". Pojedynczo lub w małych grupach wojownicy szarżowali na siebie konno, starając się nie zabijać (chyba że było to konieczne żeby uniknąć śmierci, wszak nie każdy musiał zachowywać się po "rycersku"...), ale bardziej okazać pogardę śmierci, wyszydzić i poniżyć przeciwnika poprzez zabranie mu elementu stroju, uzbrojenia czy konia. Opracowano system tzw. "zaliczenia ciosów" (counting coup), zwanych też "dotnięciami". Polegało to na tym że w czasie szarży starano się dotknąć ręką, bronią, czy specjalnym kijem - ciała, broni czy konia przeciwnika. Za dotnięcie uznawano również smagnięcie biczem, zrzucenie wroga z konia czy zabranie części broni czy konia.  Reguły określały  wartość ciosu, zależnie od tego czy wróg był żywy czy martwy i czy wojownik dotknął go jako pierwszy czy w następnej kolejności. Ciosy świadczyły o osobistej odwadze a ich liczba czy też popisy na krawędzi życia i śmierci miały na celu zwrócenie uwagi swoich i tym samym zdobycie uznania i szacunku.

Zastanawia geneza opracowania takiego "systemu walki". Poza celami  opisanymi powyżej które zostały zrytualizowane i realizowane w formie counting coup, istnieje prawdopodobieństwo istnienia innych przyczyn, bardziej pragmatycznych. Społeczeństwa Indian Równin nie były duże. Przed coraz częstszymi kontaktami z białymi, na początku XIX wieku przeciętne plemię mogło liczyć w granicach 10 tys. ludzi. Ludzie ci żyli w prymitywnych ,ciężkich warunkach, narażeni na utratę życia w czasie wędrówek czy polowań. Regułą było że populacje te liczyły zawsze więcej kobiet niż mężczyzn z uwagi na straty tych ostatnich w czasie zdobywania pożywienia i wojen. Ten stan rzeczy wiązał się też z poligamią (w wersji poligynii), zjawiskiem bardzo częstym u tubylców. Dlatego właśnie próbując pogodzić wojenne dążenie do lepszej pozycji z niedopuszczeniem do niepotrzebnych strat w populacji męskiej, opracowano wyżej wymieniony system walki. Takie utarczki przypominały bardziej bijatyki niż prawdziwą bitwę i nie powodowały zbyt wielkich strat w ludziach o co głównie chodziło a swój cel osiągały. Na początku walk między armią amerykańską a tymi Indianami we wczesnych latach 50-tych XIX wieku, żołnierze nie mogli wyjść ze zdziwienia, widząc jak Indianie narażając się na kule szarżują na nich tylko w celu dotknięcia kijem czy smagnięcia biczem. Oczywiście powodowało to duże straty u tubylców którzy z czasem porzucili ten sposób walki, przynajmniej w stosunku do białych.

 Zabawne jest jak miłośnicy Indian w literaturze szeroko rozpisują się nad rzekomym faktem propagowania procederu skalpowania przez białych wśród Indian. Pomijając fakt że skalpowanie praktykowano w starożytnej Europie przez Celtów, Piktów, Germanów i Scytów a w Afryce zanotowano tę praktykę w Dahomeju (dzisiejszy Benin), znajomość tegoż była przez Europejczyków do XVI wieku nieznana. Zetknęli się z tym dopiero po przybyciu do Ameryki Północnej. Generalnie skalpowanie zabitych miało za cel zdobycie dowodu zadania nieprzyjacielowi strat  - skalpy kobiet i dzieci były więc tak samo ważne jak skalpy wojowników Prawdą jest że skalpowały tylko niektóre plemiona i z tego procederu uczyniły rytuał. Ale inne grupy przejmowały to i praktykowały w ramach odwetu i jak już wspomniano w celu udowodnienia strat zadanych wrogowi. Nie wszystkie plemiona obnosiły się ze skalpami, które zdobiły ubrania, broń czy obejście. Apacze np. po powrocie do obozowiska po udanej wyprawie i odbyciu rytualnego tańca, wyrzucali skalpy uważając je za nieczyste. Inne plemiona w ogóle nie skalpowały uważając to za niepotrzebne barbarzyństwo. Biali płacili za skalpy swoich wrogów towarem i pieniędzmi tylko dlatego żeby zachęcić swych indiańskich sojuszników do działania i przyczynić się do zwalczania nieprzyjaciół. Po prostu zauważyli że jest to namacalny dowód na zabicie przeciwnika i wykorzystali go a  Indianie przynosząc skalpy za opłatą udowadniali że eliminują zagrożenie.

MOUNTAIN MEN

 

MOUNTAIN MEN

A mountain man is a trapper and explorer who lives in the wilderness. Mountain men were most common in the North American Rocky Mountains from about 1810 through the 1880s (with a peak population in the early 1840s). They were instrumental in opening up the various Emigrant Trails (widened into wagon roads) allowing Americans in the east to settle the new territories of the far west by organized wagon trains traveling over roads explored and in many cases, physically improved by the mountain men and the big fur companies originally to serve the mule train based inland fur trade.

They arose in a natural geographic and economic expansion driven by the lucrative earnings available in the North American fur trade, in the wake of the various 1806–07 published accounts of the Lewis and Clark expeditions' (1803–1806) findings about the Rockies and the (ownership-disputed) Oregon Country where they flourished economically for over three decades. By the time two new international treaties in early 1846 and early 1848 officially settled new western coastal territories on the United States and spurred a large upsurge in migration, the days of mountain men making a good living by fur trapping had largely ended. This was partially because the fur industry was failing due to reduced demand and overtrapping. With the silk trade and quick collapse of the North American beaver-based fur trade in the later 1830s–1840s, many of the mountain men settled into jobs as Army Scouts, wagon train guides and settlers through the lands which they had helped open up. Others, like William Sublette, opened up fort-trading posts along the Oregon Trail to service the remnant fur trade and the settlers heading west.

Mountain men were most common in the North American Rocky Mountains from about 1810 through the 1880s (with a peak population in the early 1840s). Approximately 3,000 mountain men ranged the mountains between 1820 and 1840, the peak beaver-harvesting period. While there were many free trappers, most mountain men were employed by major fur companies. The life of a company man was almost militarized. The men had mess groups, hunted and trapped in brigades and always reported to the head of the trapping party. This man was called a "boosway", a bastardization of the French term bourgeoisie. He was the leader of the brigade and the head trader.

Donald Mackenzie, representing the North West Company, held a Rendezvous in the Boise River Valley in 1819. The rendezvous system was later implemented by William Henry Ashley of the Rocky Mountain Fur Company, whose company representatives would haul supplies to specific mountain locations in the spring, engage in trading with trappers, and bring pelts back to communities on the Missouri and Mississippi rivers in the fall. Ashley sold his business to the outfit of Jackson and Sublette. He continued to earn revenue by selling that firm their supplies. This system of rendezvous with trappers continued when other firms, particularly the American Fur Company owned by John Jacob Astor, entered the field.

The annual rendezvous was often held at Horse Creek on the Green River, now called the Upper Green River Rendezvous Site, near present-day Pinedale, Wyoming. By the mid-1830s, it attracted 450-500 men annually, essentially all the American trappers and traders working in the Rockies, as well as numerous Native Americans. In the late 1830s, the Canadian-based Hudson's Bay Company (HBC) instituted a policy to destroy the American fur trade. The HBC's annual Snake River Expedition was transformed to a trading enterprise. Beginning in 1834, it visited the American Rendezvous to buy furs at low prices. The HBC was able to offer manufactured trade goods at prices far below that with which American fur companies could compete. Combined with a decline in demand for and supply of beaver, by 1840 the HBC had effectively destroyed the American system. The last rendezvous was held in 1840. During the same years, fashion in Europe shifted away from the formerly popular beaver hats; at the same time, the animal had become overhunted. After achieving an American monopoly by 1830, Astor got out of the fur business before its decline.

By 1841 the American Fur Company and the Rocky Mountain Fur Company were in ruins. By 1846 only some 50 American trappers still worked in the Snake River country, compared to 500-600 in 1826. Soon after the strategic victory by the HBC, the Snake River route was used for emigrants as the Oregon Trail, which brought a new form of competition. Former trappers earned money as guides or hunters for the emigrant parties.

A second fur trading and supply center grew up in Taos in what is today New Mexico. This trade attracted numerous French Americans from Louisiana and some French Canadian trappers, in addition to Anglo-Americans. Some New Mexican residents also pursued the beaver trade, as Mexican citizens initially had some legal advantages. Trappers and traders in the Southwest covered territory that was generally inaccessible to the large fur companies. It included parts of New Mexico, Nevada, California and central and southern Utah. After the decline in beaver and the fur trade, with some emigrants to the West using the Mormon Trail, former trappers found work as guides and hunters for the traveling parties.

After the short-lived American Pacific Fur Company was sold, the British controlled the fur trade in the Pacific Northwest, under first the North West Company and then the Hudson's Bay Company. To prevent American fur traders from competing, the British companies adopted a policy of destroying fur resources west of the Rocky Mountains, especially in the upper Snake River country. After the Hudson's Bay Company took over operations in the Pacific Northwest in 1821, the Snake River country was rapidly trapped out.

This halted American expansion into the region. After 1825 few American trappers worked west of the Rocky Mountains, and those who did generally found it unprofitable. According to historian Richard Mackie, this policy of the Hudson's Bay Company forced American trappers to remain in the Rocky Mountains, which gave rise to the term "mountain men".

Mountain men were instrumental in opening up the various Emigrant Trails (widened into wagon roads) allowing Americans in the east to settle the new territories of the far west by organized wagon trains traveling over roads explored and in many cases, physically improved by the mountain men and the big fur companies originally to serve the mule train based inland fur trade.

By the time two new international treaties in early 1846 and early 1848 officially settled new western coastal territories on the United States and spurred a large upsurge in migration, the days of mountain men making a good living by fur trapping had largely ended. This was because the fur industry was failing due to overtrapping. Fortuitously, America's ongoing western migration by wagon trains with the goal of claiming cheap lands in the west was building rapidly from a trickle of settlers from 1841's opening of the Oregon Trail (now a wagon road) to a flood of emigrants headed west by 1847–49 and thereafter well into the later 1880s.

With the silk trade and quick collapse of the North American beaver-based fur trade in the later 1830s–1840s, many of the mountain men settled into jobs as Army Scouts, wagon train guides and settlers through the lands which they had helped open up. Others, like William Sublette, opened up fort-trading posts along the Oregon Trail to service the remnant fur trade and the settlers heading west.

By the time the fur trade began to collapse in the 1840s, motivating them to change jobs, the trails they had explored and turned into reliable mule trails and improved gradually into wagon-capable freight roads combined to allow them to hire themselves as guides and scouts. At the same time the great push west along the newly opened Oregon Trail built up from a trickle of settlers in 1841 to a steady stream in 1844–1846, and then became a flood as the highly organized Mormon migration exploited the road to the Great Salt Lake discovered by mountain man Jim Bridger in 1847–1848. The migration would explode in 1849's "The Forty-Niners" in response to the discovery of gold in California in 1848. Manifest Destiny had received a powerful push in the spring and summer of 1846 with the international treaties settling the ownership of the Pacific coast territories and Oregon Country on the United States.

Mountain men were ethnically, socially, and religiously diverse, fitting no ready stereotype. While they considered themselves independent they were, in fact, economically an arm of the big fur companies which held annual fairs for the mountain men to sell their wares known as Trapper's rendezvous. Most were born in Canada, the United States, or in Spanish-governed Mexican territories, although some European immigrants also moved west in search of financial opportunity, and the French and British both had long-standing active fur-trading industries in Canada. Like any businessmen, mountain men were primarily motivated by profit, trading with Amerindians and trapping themselves for beaver and other skins and selling the skins, although some few were more interested in exploring the West and traded solely to support their passion. As such, most of them were part trader, part explorer, part exploiter, part trapper, part teamster, and part settler, some of them farmers or occasional (army) hired scouts; most survived by having good relations with one or more native tribes, being multilingual out of necessity. They quite frequently lived part of the year (mainly winters) with Amerindians and, as often, took Indian wives in the normal course of human events.

The stereotypical mountain man has been depicted as dressed in buckskin and a coonskin cap, sporting bushy facial hair and carrying a Hawken rifle and Bowie knife, commonly referred to as a "scalpin' knife." They have been romanticized as honorable men with their own chivalrous code, loners who would help those in need but who had found their home in the wild.

Most trappers traveled and worked in companies. Their typical dress combined woolen hats and cloaks with serviceable Indian-style leather breeches and shirts. Mountain men often wore moccasins, but generally carried a pair of heavy boots for rough terrain. Each mountain man also carried basic gear, which could include arms, powder horns and a shot pouch, knives and hatchets, canteens, cooking utensils, and supplies of tobacco, coffee, salt, and pemmican. Items (other than shooting supplies) that needed to be "at hand" were carried in a "possibles" bag. Horses or mules were essential, in sufficient number for a riding horse for each man and at least one for carrying supplies and furs.

In summer, mountain men searched for fur animals, but they waited until autumn to set their traplines. They sometimes worked in groups. Several men would trap, others would hunt for game, and one would remain in camp to guard the camp and be a cook. Since there were always Indians in the areas where they trapped, trappers had to deal with each tribe or band separately. Some tribes were friendly, while others were hostile. Mountain men traded with friendly tribes and exchanged information. Hostile tribes were avoided when possible.

The life of a mountain man was rugged. They explored unmapped areas. Bears and hostile tribes presented constant physical dangers. Mountain men had to use their senses of hearing, sight, and smell to keep themselves alive. When they were sick, they would use whatever herbs they had to try to get well. If game was scarce, they would go hungry. In summer they could catch fish, build a log cabin, and roam in search of fur. Cabins were built near friendly Indians. But in other areas, most camps were just temporary. Most winters were brutal. Heavy snow storms or extremely low temperatures keep men in their cabins. But no matter what the season, there was always danger. Many men did not last more than several years in the wilderness.

With the exception of coffee, their food supplies generally duplicated the diet of native tribes in the areas where they trapped. Fresh red meat, fowl, and fish were generally available. Some plant foods, such as fruit and berries, were easy for the men to harvest. They traded with the tribes for prepared foods, such as processed roots, dried meat, and pemmican. In times of crisis and bad weather, mountain men were known to slaughter and eat their horses and mules.

A free trapper was a mountain man who, in today's terms, would be called a free agent. He was independent and traded his pelts to whoever would provide him with the best price. This contrasts with a "company man," typically in debt to one fur company for the cost of his gear, who traded only with them (and was often under the direct command of company representatives). Some company men who paid off the debt could become free traders using the gear they had earned. They might sell to the same company when the price was agreeable/convenient.

Historical reenactment of the dress and lifestyle of a mountain man, sometimes known as buckskinning, allows people to recreate aspects of this historical period. Today's Rocky Mountain Rendezvous and other reenacted events are both history-oriented and social occasions. Some modern men choose a lifestyle similar to that of historical mountain men. They may live and roam in the mountains of the west or in the swamps of the southern United States.

BIBLIOGRAPHY

1. Idahohistory.net.

2. Mackie, Richard Somerset (1997). Trading Beyond the Mountains: The British Fur Trade on the Pacific 1793-1843. Vancouver: University of British Columbia (UBC) Press. str. 107–111.

3. Firearms, Traps, and Tools of the Mountain Men: A Guide to the Equipment of the Trappers and Fur Traders Who Opened the Old West. Skyhorse Publishing. 2010. str. 480.

4. PBS.org.

Historia John'a Colter'a

 

JOHN COLTER

 Był członkiem ekspedycji Lewis'a i Clark'a (1804-1806) i chociaż uczestniczył w jednej ze sławnych wypraw w historii, Colter najlepiej jest pamiętany ze względu na eksploracje, które robił podczas zimy 1807-1808, kiedy to stał się pierwszym znanym białym, który dokonał przejścia przez góry by wejść do obszaru znanego teraz jako Narodowy Park Yellowstone i widzieć pasmo gór Teton. Colter spędził sam całe lata na pustkowiu i jest szeroko uważany za pierwszego człowieka gór.

John Colter urodził się około 1774 roku w Augusta County wWirginii, blisko miasta Stuarts Draft . Gdzieś około 1780 roku, rodzina Colter'ów ruszyła na zachód i osiedliła się nieopodal obecnego Maysville w Kentucky. Jako młody człowiek, Colter mógł służyć jako ranger pod dowództwem sławnego pogranicznika z czasów podboju Kentucky Simon'a Kenton'a. Jak na tamte czasy był w miarę wysoki - liczył sobie 5 stóp i 10 cali (1.78 m) wzrostu. Las stał się drugim domem dla Colter'a który uzyskał szerokie możliwości do poznania pustkowia.  Umiejętności które on nabył od tego granicznego stylu życia na wolnym powietrzu  zrobiły wrażenie na Meriwether'ze Lewis'ie który 15 października 1803 zaoferował Colter'owi  w swojej ekspedycji stopień szeregowca z żołdem pięciu dolarów miesięcznie.

Colter, wraz z George'm Shannon'em, Patrick'iem Gass'em i psem Seaman'em w całości dołączyli do wyprawy podczas gdy Lewis czekał na kompletowanie ich statku w Pittsburgu a później w pobliskim Elizabeth w Pensylwanii. Wiedza ogólna Johna Colter'a oraz wiedza specjalistyczna we wszystkim odnośnie terenów otwartych okazały się bezcenne dla powodzenia wyprawy której celem było zbadanie nowo nabytych, dzikich terenów zwanych wówczas Luizjaną, ale Colter miał chwiejny początek.  Przed wyprawą zostawiwszy swoją bazę w Pittsburgu, Meriwether Lewis i William Clark wyjechali z główną ekipą zabezpieczając drobiazgowo ładunek zapasów i czyniąc inne przygotowania, zostawiając odpowiedzialnego na miejscu sierżanta John'a Ordway'a. Grupa zwerbowanych osób włączając Colter'a nie posłuchała rozkazów Ordway'a i opuściła bazę w celu pomocy rodzinom i znajomym przy żniwach. Po usłyszeniu o tym fakcie, Lewis uwięził Colter'a i innych co mieli farmy, na dziesięć dni w bazie.

Niedługo potem Colter został oddany pod sąd wojenny po grożeniu że zastrzeli Ordway'a. Po omówieniu sytuacji, gdy przeprosił i obiecał nie robić ponownie nic złego- darowano mu.  I to była korzystna rzecz. Umiejętności myśliwskie Coltera były niezrównane w czasie wyprawy i on sam był pomocny w znajdowaniu Indian żeby pokazywali drogę. Rutynowo był posyłany w pojedynkę, by rozejrzeć się po okolicy oraz dla zdobycia zwierzyny. Był przydatny ekspedycji w pomaganiu odkrywania przełęczy przez Góry Skaliste i raz zlokalizował członków plemienia Nez Perce, którzy dostarczyli szczegółów odnośnie rzek i strumieni, które prowadziłyby wyprawę dalej na zachód. Pewnego razu przy ujściu Columbia River, Colter został wybrany z małej grupy żeby zaryzykować dotarcie do brzegów Oceanu Spokojnego, jak również zbadać wybrzeże na północ od Columbia w dzisiejszym stanie Washington.

W czasie powrotnej podróży w 1806, po przejściu tysięcy mil grupa jeszcze raz zatrzymała się w osiedlu Indian Mandan w dzisiejszej Północnej Dakocie. Tam spotkali Hancock'a Forest'a i Joseph'a Dickson'a, dwóch ludzi pogranicza, którzy zmierzali do kraju górnej rzeki Missouri w poszukiwaniu futer. 13 sierpnia 1806, Lewis i Clark pozwolili Colter'owi  zwolnić się prawie dwa miesiące wcześniej, - po honorowym wypełnieniu swoich obowiązków -  żeby on mógł poprowadzić tych dwóch traperów z powrotem do regionu, który zbadała ekspedycja.

Po dotarciu do punktu, gdzie rzeki Gallatin, Jefferson i Madison spotykają się, znanego dzisiaj jako Three Forks w Montanie, trójka traperów zdołała utrzymać ich spółkę tylko około dwóch miesięcy. Colter zamierzał wrócić do cywilizacji w 1807 i około tygodnia drogi do St. Louis kiedy był blisko ujścia rzeki Platte, napotkał Manuela Lisę i jego grupę ludzi którzy zdążali w Góry Skaliste w poszukiwaniu futer.  Pragnienie Colter'a do odejścia opuściło go kiedy on zobaczył kilku jego dawnych kolegów z wyprawy Lewis'a i Clark'a, włączając George'a Drouillard'a.  Colter jeszcze raz zdecydował się wrócić do dziczy- chociaż był  tylko tydzień od dotarcia do St. Louis. Pomógł zbudować Fort Raymond kiedy grupa dotarła do zbiegu rzek Yellowstone i Bighorn, a  później został wysłany przez Lisę, żeby wyszukać indiańskie plemię Crow (Absaroka) aby wybadać sposobność nawiązania handlu z nimi. Rozkaz wydany przez Lisa'ę żeby rozmawiać z Crow mógł stanowić poważny błąd. Terytorium na którym ludzie Lisa'y byli, był uważany za swój przez Indian Blackfeet i negocjacje Colter'a z Crow - których Blackfeet uważali za swoich wrogów -rozgniewał ich.  Faktycznie , duża wrogość Indian Blackfeet do białych ludzi w Montanie może mieć swój początek w śmiałych eskapadach Colter'a jak  i w jego "stopach", które pomogły mu zarówno docierać do dalekich indiańskich plemion  jak i uciekać przed tym którzy chcieli go skrzywdzić.

Colter opusił Fort Raymond w październiku 1807 i w ciągu zimy zbadał region, który później stał się parkami narodowymi Yellowstone i Grand Teton w stanach Montana i Wyoming. Ponieważ John Colter nie robił żadnych map- tak jak George Drouillard odwiedzał równocześnie inne rejony- to jest trudno aby wskazać dokładnie gdzie on chodził.  Colter podobno zwiedził co najmniej jeden zbiornik gejzeru, pomimo tego obecnie sądzi się, że on najbardziej prawdopodobnie był blisko dzisiejszego Cody w Wyoming, który w tamtym czasie mógł mieć jakieś geotermiczne działanie. Colter prawdopodobnie przeszedł wzdłuż fragmentów brzegów Jackson Lake po przekroczeniu kontynentalnego działu wód nieopodal Togwotee Pass albo bardziej prawdopodobnie - Pass Union w północnym Range River Wind. Colter potem zbadał Jackson Hole poniżej Teton Range, później przekroczył Teton Pass do Hole Pierre, znanego dzisiaj jako Teton Basin w stanie Idaho. Potem zdążając na północ i następnie na wschód, on przypuszczałże natknął się na Yellowstone Lake w innym miejscu, w którym on mógł zobaczyć gejzery i inne geotermiczne cechy. Colter następnie podążył z powrotem do Fort Raymond, przybywając w marcu lub kwietniu 1808.

Colter podróżował w zimie w bardzo mroźnych temperaturach.  Temperatury w samym styczniu mogą stać się tak niskie jak -30 ° F (-34 ° C) i to jest cud, że  nie umarł od wychłodzenia. Podróżował tylko ze strzelbą, pakunkiem ważącym 30 funtów i zapasowym ubraniem znajdującym się na jego tyle.  Mogło tak być, ponieważ on zawsze ruszał się.  Przebył setki mil, być może nawet 500,  przez dzisiejsze stany Montana i Wyoming, na obszarach które nigdy wcześniej nie widziały białego człowieka i bez żadnych map czy przewodników, aby pokazywały mu drogę.

Po powrocie Colter'a do Fort Raymond  niewielu uwierzyło jego doniesieniom o gejzerach, tryskających błotnych sadzawkach, wytwarzających parę basenach wody, odmiennych krajobrazach i innych cudownych zjawiskach. Jego doniesienia o tych osobliwościach były często najpierw wykpiwane i obszar który zbadał w pewnym stopniu żartobliwie obwołano mianem " Hell Colter". Jego kompanii śmiali się i żartowali z niego ale inni badacze z czasem ostatecznie natknęli się się na te same widowiskowe tereny.

Sprawy szły szczęśliwie dla Colter'a podczas jego zimowych badań i on planował wykonać wiosną i latem 1808 roku dobry sezon na zastawianie sideł na dzikich obszarach Gór Skalistych.

Rozpoczął współpracę z John'em Potts'em, człowiekiem z którym podróżował podczas wyprawy Lewis'a i Clark'a.  Zamiarem ich było pójście z biegiem Missouri do Three Forks i przekroczenie Bozeman Pass, aby dostać się do Gallatin River, kiedy wpadli w kłopoty-  faktycznie duże.

Podczas gdy prowadzili grupę Indian Flathead do Fort Raymond żeby handlować, cała ekipa została zaatakowana przez Indian Blackfeet.  Chociaż pomieszana grupa Indian i białych miała przewagę liczebną, znaleźli siępod silnym ostrzałem ale na szczęście dla nich została wybawiona kiedy przyjechał im na odsiecz oddział Indian Crow.  John Colter walczył o swoje życie i został ranny, dostając kulę z muszkietu w nogę.  Bitwa cały czas trwała wokół niego, niemniej też doczołgał się do jakiś pobliskich zarośli i kontynuował walkę strzelając do Blackfeet tak dużo jak on tylko mógł, aż oni w końcu zbiegli.  Potts również został ranny i obaj mężczyźni podążyli do Fort Raymond żeby wrócić do zdrowia. To wydarzenie  musiało zniknąć z ich pamięci przez jesień kiedy we dwóch ponownie wyruszyli nad Missouri. 

Było to w 1809 roku kiedy Colter i Potts wiosłowali spokojnie w górę rzeki Jefferson w oddzielnych kanu.  Kilkuset Indian Blackfeet nieoczekiwanie pojawiło się i zażądało, żeby mężczyźni wyciągnęli swoje kanu na ląd.  Potts stanowczo odmawia, ale Colter jako bardzo doświadczony myślał lepiej po drodze i zrobił jak oni powiedzieli, ponieważ przypuszczał, że oni tylko mają zamiar obrabować jego oraz Potts'a i nic więcej. 

Kiedy dotarł tam Blackfeet chwycili go, rozbroili i rozebrali do naga.  Przez ten czas Potts był nieugięty w swojej odmowie żeby wejść na ląd i w rezultacie dostał kulą w biodro.  Rozgniewany Potts podniósł własną strzelbę i strzelił w odpowiedzi zabijając jednego z Indian.  Nie było to po myśli Blackfeet stojących na brzegu którzy strzelali z daleka, aż Potts zginął podziurawiony kulami. W pewnym  momencie Indianie wyciągnęli jego ciało na ląd i porąbali na kawałki, nawet rzucając jakiś w twarz Colter'a. 

Być może zaspokojeni śmiercią ich towarzysza przez śmierć Potts'a, Indianie zdecydowali nie zabić Colter na miejscu. Zamiast tego zdecydowali się trochę zabawić z nim. Po naradzie przywódca grupy wskazał wschód i powiedział w języku Crow : "idź, idź naprzód" i dał znak ręką na Coltera żeby biegł. I on biegł. 

Jego celem była rzeka Madison znajdująca się w odległości pięciu mil , ale on nie posiadał żadnych butów i odzieży.  To nie trwało długo by zaczął to odczuwać.  Kamyki i trawa były najmniejszymi z jego zmartwień, opuncje i większe głazy były prawdziwymi zagrożeniami.  By nie wspomnieć grupy porywczych Blackfeet tuż za jego plecami.  Jego jedynym pocieszeniem było to że on nie biegł pod górę ale na płaskiej równinie.

Wkrótce stało się oczywiste, że on biegł po życie ścigany przez liczną gromadę młodych wojowników. Po kilku milach Colter był wyczerpany a jego nos zaczął krwawić i krew nawet zaczęła lać się z jego ust, ale on wkrótce zdystansował wszystkich ścigających poza jednym który uparcie podtrzymał tempo. Wg. relacji John Bradbury'ego, szkockiego botanika - który swój pobyt na Zachodzie opisał we wspomnieniach " Travels in the interior of America, in the years 1809, 1810, 1811" z 1817 roku -  Colter wtedy zdołał pokonać samotnego wojownika:

" Ponownie odwrócił głowę i widział dzikusa niecałe dwadzieścia jardów od niego. Zdecydował - jeśli możliwe by uniknąć spodziewanego uderzenia- raptownie zatrzymał się, odwrócił i rozłożył ręce. Indianin, zaskoczony przez nagłość działania i być może przez zakrwawiony wygląd Colter'a, też usiłował zatrzymać się; ale wyczerpany przez biegu padł, póki co usiłując rzucić włócznią która wbiła się w ziemię i złamała w jego ręce. Colter natychmiast szybko porwał w górę ostro zakończoną część, za pomocą której  przyszpilował go do ziemi i następnie kontynuował swoją ucieczkę." Jego radość była krótkotrwała, bowiem pozostali Indianie byli blisko niego. 

Zabrał broń nadającą się do użytku, jak również koc martwego Indianina.  Kontynuując swój bieg dotarł do rzeki Madison, przepłynął na przeciwną stronę i ukrył się albo pod stertą spławianego drewna na wodzie albo w legowisku bobra, z głową zaledwie ponad wodą.  Pozostali Blackfeet szukali go cały dzień, nawet obradując nad jego kryjówką, ale w końcu ustąpili i odeszli, zadowoleni w zabójstwa co najmniej jednego białego człowieka tego dnia. 

Colter uciekając przed śmiercią pokonał dystans pięciu mil (osiem km), ale to był tylko początek jego prawdziwych problemów.  Zdany na własne siły w środowisku naturalnym z niczym więcej niż złamana włócznia i koc, wiedział na podstawie wcześniejszych doświadczeń w Montanie że był w kłopocie.  Fort Raymond leżał w odległości 200 mil i Colter uświadomił sobie że mógłby albo iść albo umrzeć. Ale on wolał iść.

Powstaje  pytanie, czy John Colter wybrał krótszą, łatwiejszą zachodnią trasę przez Bozeman Pass do rzeki Yellowstone, czy wyczerpującą drogę na południowy wschód, drogę która zajęłaby mu aż 100 mil ? Chociaż było ryzyko - wybrał drugi wariant.  Nie tylko zrobił to żeby usunąć się z kraju Indian Blackfeet, ale coś co on pewnie przypuszczał było wtedy dla niego najlepiej korzystne. Dobrze znał ten obszar z jego zimowych podróży w latach 1807-8  i tak to szedł w dzień i w nocy żywiąc się korzeniami i korą drzewa przez jedenaście dni - to było niezbędne aby dotrzeć do fortu kupców nad rzeką Little Big Horn.

W 1810 roku, Colter pomógł w budowie innego fortu umiejscowionego przy Three Forks w Montanie. Po powrocie z gromadzenia futer odkrył, że dwóch z jego towarzyszy zostało zabitych przez Indian Blackfeet.

John Colter był praktycznym człowiekiem i nie jedynym aby zrezygnować z pułapek i sprzętu leżącego wokół, podczas gdy one mogłyby zostać tak umieszczone żeby lepiej użyć ich do robienia pieniędzy.  Po wyzdrowieniu z jego drugiego spotkania z Blackfeet, Colter jeszcze raz podążył tego czasu w środku ostrej zimy, kiedy on myślał że większość Indian byłoby w swoich obozowiskach aż do wiosny. 

Kiedy Blackfeet kazali mu przybić  do lądu w kanu w tamtym pełnym wydarzeń letnim dniu na rzece Jefferson, Colter zrobił w ten sposób, ale nie przed wyrzuceniem swoich sideł za burtę.  On nie chciał żeby one wtedy wpadły w ręce Indian i on teraz miał zamiar odzyskać je z powrotem. 

On podążył przez Bozeman Pass jeszcze raz i dotarł do Gallatin River.  Zabierał się za przyjemny posiłek z gotowanego mięsa bawolego , kiedy on usłyszał charakterystyczny dźwięk trzaskających gałązek.  Przeczucie zdobyte i wyostrzone od lat w Kentucky i pustkowiach Gór Skalistych zawładnęło nim i skoczył do wody.  Kule muszkietu przeleciały ponad jego głową gdy on płynął w czarną noc. Natychmiast zmienił trasę i podążył z powrotem do Fortu Raymond, przysięgając nigdy nie wrócić na ten teren ponownie. I on nie wrócił, przyrzekając Bogu Wszechmocnemu, że nie wróci nigdy na ten teren ponownie jeśli tylko będzie mu dane uciec jeszcze raz z życiem. Był poza cywilizacją przez prawie sześć lat.

John Colter dotarł do St. Louis przed zimą 1810 roku i nigdy już nie wrócił do Montany. Poślubił kobietę nazywaną Sallie i nabył gospodarstwo rolne nieopodal New Haven w Missouri. Odwiedził William'a Clark'a przedstawiając mu szczegółowo obszary które on zbadał podczas jego zimowego pobytu 1807-8.  Clark skorzystał z informacji równocześnie z tymi dostarczonymi przez George'a Drouillard'a i utworzył mapę, która była najbardziej obszerną i dokładną mapą która przedstawiała region badań przez kolejne siedemdziesiąt pięć lat. Podczas wojny 1812 Colter wstąpił do wojska i walczył w rangersach Nathan'a Boone'a. Niejasne są źródła kiedy John Colter umarł - tym bardziej dokładna przyczyna jego śmierci. W jednym przypadku, po tym jak nieoczekiwanie poczuł się źle, jest przekazane że Colter umarł na żółtaczkę 7 maja 1812 i został pochowany nieopodal New Haven w Missouri na prywatnym kawałku gruntu. Inne źródła wskazują że zmarł 22 listopada 1813. Miał  38 lat.

Między 1931 i 1933 rokiem, farmer William Beard oraz jego syn odkryli w Idaho skałę rzeźbioną na kształt głowy człowieka , gdy oczyszczali pole w Tetonia, który leży bezpośrednio w zachodnim paśmie Teton. Skała lawowa ryolitu ma 13 cali (330 mm) długości, 8 cali (200 mm) szerokości i 4 cali (100 mm) grubości i ma po prawej stronie wyrzeźbione słowa"John Colter" oraz numer "1808" po lewej stronie i został określony mianem " Kamienia Colter'a". Kamień podobno został nabyty od Beards'ów w 1933 przez A. C. Lyon'a, który przedstawił go w Grand Teton Parku Narodowym w 1934. Fritiof Fryxell, znany górski zdobywca licznych szczytów pasma Teton, geolog i przyrodnik Parku Narodowego Grand Teton, wywnioskował, że kamień musiał być zwietrzony , wskazywał że inskrypcje prawdopodobnie zostały wykonane we wskazanym roku. Fryxell również przypuszczał, że Beards'owie nie byli krewnymi John'a Colter'a lub nie mieli nic wspólnego z jego badaniami. Kamień nie został potwierdzony by miał być wyrzeźbiony przez Colter'a, jednakże i mógł być zamiast tego pracą późniejszych wypraw, prawdopodobnie wykonaną jako mistyfikacja przez członków wyprawy geodezyjnej Hayden'a w 1877. Jeśli kiedykolwiek będzie udowodnione że kamień jest faktyczną rzeźbą zrobioną przez Colter'a w wyrytym roku, to zbiegło się to z okresem w którym wiadomo, że był na tym obszarze i że przekroczył pasmo Teton i zszedł do Idaho - jak wskazują opisy które on przekazywał William'owi Clark'owi.

Pewna liczba miejsc w północno-zachodnim Wyoming została nazwana jego nazwiskiem po nim, szczególnie Zatoka Colter'a przy Jeziorze Jackson'a w Parku Narodowym Grand Teton i Szczyt Colter'a w Górach Absaroka w Parku Narodowym Yellowstone.

Tablica pamiątkowa upamiętniająca Colter'a została wystawiona na poboczu drogi  na trasie nr 340 dokładnie przy wschodnim Stuarts Draft, blisko jego miejsca urodzenia. Kiedy droga została poszerzona w 1998 roku, płyta została przeniesiona blisko skrzyżowania trasy 340 z trasą 608.

Pierwotny scenariusz dla Cornel'a Wilde'a , reżysera filmu z 1966 roku- " Naked Prey "-  w dużej mierze został oparty na pościgu Colter'a przez Indian Blackfeet w Wyoming.

Roger Zelazny i Gerald Hausman zazębili historie John'a Colter'a i Hugh'a Glass'a w powieści "Wilderness" z 1994 roku.

Bibliografia:

1. Scaliger, Charles (January 8, 2010). "John Colter: The First Mountain Man". The New American. Retrieved June 25, 2010.

2. Zimmerman, Emily. "John Colter 1773?–1813". The

Mountain Men: Pathfinders of the West 1810–1860. American Studies at the University of Virginia. Retrieved May 8, 2007.

2.  Clark, Charles. "The Men of the Lewis and Clark

Expedition". Retrieved November 16, 2006.

3. "Private John Colter". PBS online. Retrieved November

16, 2006.

4. Ambrose, Stephen E. (1996). Undaunted Courage. New

York: Simon & Schuster. p. 129. ISBN 0-684-82697-6.

5. "John Colter, the Phantom Explorer—1807–1808".

Colter's Hell and Jackson Hole. National Park Service. Archived from the original on October 14, 2006. Retrieved November 16, 2006.

6. James, Three Years Among the Indians and

Mexicans

7. wikipedia.org/wiki/John_Colter

8. Daugherty, John (July 24, 2004). "The Fur

Trappers". A Place Called Jackson Hole. Grand Teton Natural History Association. Archived from the original on February 7, 2007. Retrieved May 8, 2007.

9. bigskywords.com

10. Utley, Robert M. After Lewis and Clark: Mountain Men and the Paths to the Pacific. University of Nebraska Press: Lincoln, 1997. p 10-18.

11. "The Mystery of the Colter Stone". History & Culture.

Grand Teton National Park. Archived from the original on February 7, 2007. Retrieved May 8, 2007.

12. Harris, Burton. John Colter: His Years in the Rockies. The University of Nebraska Press: Lincoln, 1993. p 35-40.

13. Billington, Ray Allen; Ridge, Martin. Westward Expansion: A History of the American Frontier.  No Publisher Listed, 2001. p 93-4.

14. Malone, Michael Peter; Roeder, Richard B.; Lang, William L. Montana: A History of Two Centuries.  The University of Washington Press, 1976.  p 47-48.

Mountain man

Mountain man

Ludzie gór ("mountain man")  byli traperami i badaczami którzy żyli w dziczy. Byli bardzo popularni w północnoamerykańskich Górach Skalistych od około 1810 roku aż do lat 80-tych XIX-wieku ( największa ich ilość przypadała na lata 40-te XIX wieku.). Mieli fundamentalny udział w otwieraniu  różnych szlaków emigracyjnych pozwalających Amerykanom ze wschodu na zasiedlenie nowych terytoriów Dalekiego Zachodu przez zorganizowane karawany wozów odbywające podróż przez zbadane drogi, które wcześniej były używane przez ludzi gór i duże kupieckie spółki jako szlaki mułów na których bazował śródlądowy handel futrami.

Ludzie gór pojawili się w czasie geograficznej i ekonomicznej ekspansji napędzanej przez intratne zarobki możliwe do osiągnięcia w północnamerykańskim handlu futrami (zwłaszcza skórkami bobrowymi), w czasie bezpośrednio po rozpowszechnieniu się wieści na temat odkryć dokonanych przez ekspedycję Lewisa i Clarka (1803 - 1806) w rejonie Gór Skalistych i (będącym terenem spornym między USA a Wielką Brytanią) kraju Oregon, gdzie ludzie gór prosperowali ekonomicznie przez ponad trzy dekady.

Tak jak jak i inni przedsiębiorcy, ludzie gór byli głównie zmotywowani przez chęć zysku jaki dawał intratny  handel z Indianami i traperstwo -  ze względu na popyt na  bobrowe i inne skóry, oraz ich sprzedaż handlowym spółkom. Zdażali się też tacy nieliczni, którzy bardziej byli zainteresowani w badaniu Zachodu i handlowali jedynie dla utrzymywania ich pasji. Ogółem, ludzie gór jako tacy w  większość  byli częściowo  kupcami, częściowo badaczami, traperami, drwalami, przewodnikami, zwiadowcami,  czy  rzadko -  czasami farmerami.  Większość z nich mogła przeżyć i utrzymać swoje skalpy na indiańskich terenach przez posiadanie dobrych relacji z jednym lub więcej  plemionami oraz będąc wielojęznycznymi z konieczności. Całkiem często przebywali część roku (głównie zimą) z Indianami i równie często brali sobie indiańskie żony według normalnego cyklu ludzkich potrzeb.

Stereotypowy człowiek gór był opisywany jako myśliwy ubrany w skórzany strój typu indiańskiego i futrzaną czapkę, paradujący z czupryną i  bujnie owłosioną twarzą oraz noszący karabin Hawken'a i nożem Bowie, zwykle przypisywany jako "nóż do skalpowania". Byli rzekomo romantycznymi i honorowymi ludźmi z ich własnym rycerskim kodeksem, samotnikami którzy chętnie pomagali tym w potrzebie, którzy przejazdem znaleźli się na dzikich terenach lub zechcieli się tam osiedlić. Prawda była zgoła inna. Postawa ludzi gór wobec innych jak oni traperów i wobec przyjezdnych w dużym stopniu zależała od okoliczności spotkania jak i od charakteru osobowego każdego osobnika. Jedni pomagali drugim traperom w trudnej codzienności żeby osiągnąć wspólny cel w postaci zdobycia jak najwięcej liczby skór, a inni wręcz szkodzili innym żeby wyprzeć konkurencję. Miały miejsca: podkradanie zwierzyny z sideł, kradzież sideł, napady rabunkowe w celu zabrania futer lub zaopatrzenia, strzelaniny i podpalenia. Takie zdarzenia często były inicjowane przez grupy traperów którzy po wyeksploatowaniu ze zwierzyny swojego rewiru, wchodzili na teren innej grupy (nierzadko te antagonistyczne grupy należały do dwóch, konkurujących ze sobą spółek). Zdażało się ze tacy "bezrobotni" traperzy, łączyli się w grupy przestępcze które utrzymywały się z rabunku transportów futer kompanii handlowych. Te negatywne cechy niektórych osobników nie mogą przyćmić rzecz jasna pozytywnego nastawienia i pożytecznego działania większości ludzi gór na rzecz ruchu imigracyjnego na zachód .

Większość traperów podróżowała i pracowała w grupach. Ich typowy ubiór łączył wełniane czapki i płaszcze  z użytecznymi skórzanymi spodniami i bluzami w indiańskim stylu. Niektórzy (zwłaszcza ci co dopiero zaczynali działalność), nosili ubrania typu jaki nosili biali ze wschodu, w całości wełniane lub z innych materiałów a z czasem po zniszczeniu odzienia ubierali się w stroje ze skóry. Obecne były także bluzy i płaszcze szyte z derek i kocy wcześniej tkane i zdobione w różne finezyjne desenie przez indiańskie kobiety. Ludzie gór często nosili mokasyny z uwagi na wygodę w chodzeniu jak i na dostępność skórzanego surowca. Ale zazwyczaj mieli parę mocnych butów do nierównego, trudnego, górskiego terenu, zwłaszcza na czas pracy gdy dużo wędrowali w celu rozpoznania łowisk oraz zakładania i sprawdzania sideł. Typowo indiański strój w całości nosili najczęściej przez cały czas ci  traperzy co działali na własną rękę, totalnie odizolowani od "białej cywilizacji", nie byli związani z rzadnymi spółkami handlowymi i gros czasu spędzali u zaprzyjaźnionych Indian bądź w ich pobliżu. Niezależnie od sposobu działalności, każdy człowiek gór nosił podstawowy ekwipunek, który musiał zawierać broń, prochowe rogi oraz ładownice na pociski, noże i toporki, menażkę, kuchenne naczynia oraz zapasy tytoniu, kawe, sól i pemmikan. Rzeczy (inne niż "strzeleckie" niezbędne "pod ręką") były noszone w jukach na grzbietach koni i mułów. Te zwierzęta w działalności ludzi gór były niezbędne, do jazdy konnej dla każdego człowieka i co najmniej jeden do przewozu zaopatrzenia i futer.

Ci traperzy co lubili pracować samotnie -  jak już wspomniano - czasami brali sobie do pomocy indiańskie kobiety które kupowali jako żony. Alfred Jacob Miller – amerykański malarz, znany z obrazów i rycin przedstawiających życie na północnym zachodzie USA - na obrazie z roku 1837 zatytułowanej  "Żona trapera" prezentuje trapera, Fracois, płacącego 600 dolarów w towarach handlowych za indiańską kobietę aby została jego żoną. Oprócz oczywistego zaspokajania potrzeb seksualnych, takie kobiety były bardzo pomocne w pracach obozowych i co najważniejsze przy wyprawianiu skór - tj. pracy która wymagała cierpliwości i dużego zasobu wiedzy jaki Indianki posiadały. Czasami zdarzało się że takie związki owocowały mieszanym potomstwem i... szybko kończyły się bo życie trapera było bardzo mobilne, trudne a oni sami byli raczej mało odpowiedzialni na to żeby zakładać rodziny, aczkolwiek i tak zdażało się. Najczęściej po narodzinach dziecka traper odwoził matkę z dzieckiem do jej plemienia lub po prostu sprzedawał ją komukolwiek kto zgodził się zaoferować odpowiednią cenę. Po jakimś czasie taki traper kupował sobie kolejną "żonę" jeśli czuł potrzebę pomocy w codzienności. Np. słynny traper Kit Carson przez kilka lat żył z kobietą ze szczepu Arapaho i miał dziecko z kobietą z plemienia Czejenów a takich przypadków było sporo.

W porze letniej, ludzie gór szukali zwierząt dla futer, rozpoznając obszar ich występowania  ale czekali aż do jesieni żeby zastawić sidła. Pracując w grupach dzielili się zajęciami. Kilku ludzi zastawiało pułapki, inni polowali dla zdobycia mięsa, a jeden pozostawał w obozie aby chronić obóz i być kucharzem. Ponieważ działali na obszarach którymi władali Indianie, chcąc zastawiać pułapki traperzy musieli ułożyć  sobie relacje z każdym plemieniem lub szczepem oddzielnie. Niektóre plemiona były przyjacielskie, podczas gdy inne były wrogie. Ludzie gór handlowali z przyjaznymi plemionami i wymieniali informacje, wrogie plemiona były unikane kiedy było to możliwe. Czasami było tak że traperzy chcący polować na terenie jakiejś grupy Indian, musieli płacić im rodzaj myta. Polegalo to na tym że oddawali Indianom pewną ilość futer lub mięsa które zdobyli. Bywało że formą zapłaty były towary pochodzenia europejskiego (często broń i/lub amunicja) albo udział trapera lub całej grupy w wyprawie wojennej przeciwko wrogiemu szczepowi. Ludzie gór unikali tej drugiej formy "zapłaty" bo zdażało się że po wyczerpaniu się zasobów zwierzyny u jednego plemienia, przechodzili na teren drugiego - niejednokrotnie wrogiego temu pierwszemu. Wtedy należało ułożyć sobie relacje z tubylcami tak żeby pozwolili na polowania ale jeśli walczyło sie wcześniej przeciwko nim, to ze względów oczywistych pozytywne ułożenie stosunków raczej nie wchodziło w grę. Jeden z pierwszych ludzi gór - John Colter  omal nie przypłacił życiem za swój udział w potyczce między Absaroka a Czarnymi Stopami kiedy walczył po stronie tych pierwszych. Prawie rok później polując z młodym, początkującym traperem o nazwisku Potts, został ujęty przez Czarne Stopy i ocalał tylko dzięki temu że zdołał uciec Indianom podczas realizowanego przez nich dla niego tzw. "biegu o życie". Na marginesie należy dodać że Potts został zamęczony na śmierć już na początku schwytania.

Życie ludzi gór było bardzo surowe. Przemierzali i badali nienieznane i dzikie tereny. Niedźwiedzie i inne dzikie zwierzęta oraz  wrogie plemiona stanowiły stałe niebezpieczeństwo. Ludzie gór musieli wyostrzyć i  stosować  zmysły słuchu, wzroku i zapachu aby utrzymać się przy życiu. Kiedy chorowali używali odpowiednich ziół; musieli szybko postarać się aby zostać zdrowym. Jeśli zwierzyny nie było w wystarczającej ilości -  głodowali. Latem mogli łowić ryby, budować chaty z pni żeby mieć schronienie na zimę oraz wędrować w poszukiwaniu futer. Chaty były budowane blisko przyjaznych Indian. Jednak na innych terenach większość obozów było tylko tymczasowych. Większość zim w Górach Skalistych było bardzo okrutnych. Padający obfity śnieg lub niezwykle niskie temperatury trzymały ludzi w  chatach. Ale obojętnie jaka była pora roku, zawsze było jakieś zagrożenie. Wielu ludzi nie przetrwało więcej niż kilka lat w dziczy -  ginęli albo wracali na Wschód.

Z wyjątkiem kawy i cukru, ich zapasy jedzenia przeważnie powielały dietę tubylczych plemion na obszarach gdzie oni zastawiali sidła. Świeże czerwone mięso, dziki drób oraz ryby były zazwyczaj dostępne.  Jedzenie pochodzenia roślinnego, takie jak owoce i jagody, były łatwe do zebrania. Handlowali z plemionami ze względu na przygotowane przez nie jedzenie takie jak przetworzone korzenie, suszone mięso oraz pemmikan. W czasach żywnościowego  kryzysu i dotkliwej, złej pogody, ludzie gór byli zmuszeni do ubicia i zjedzenia własnych koni i mułów.

Ludzie gór byli etnicznie, społecznie i religijnie zróżnicowani, pod tym względem nie było żadnego  stereotypu. Uważali się za  niezależnych i tak  było faktycznie, jednocześnie byli ekonomicznym ramieniem wielkich futrzarskich spółek które organizowały coroczne targi dla ludzi gór żeby sprzedać im niezbędne towary i kupić futra. Te targi znane są jako traperskie umówione za wczasu spotkania (tzw. Trapper's rendezvous). Większość traperów  była urodzona  w Kanadzie (lwią część stanowili tamtejsi Metysi), USA, lub na meksykańskich terytoriach za hiszpańskich rządów, chociaż zdażali się też europejscy imigranci którzy przybywali na zachód w poszukiwaniu finansowej okazji, bowiem zarówno Francuzi jak i Brytyjczycy mieli długotrwałe, aktywne firmy zajmujące się handlem futrami w Kanadzie.

Donald Mackenzie, kanadyjski handlarz futer i badacz Zachodu pochodzenia szkockiego,  opisując działalność handlową Kompanii Północno - Zachodniej, odnosił się do przebiegu "Trapper's rendezvous" w  Boise River Valley w 1819 roku. Schemat i organizacja tego typu  spotkań był później wprowadzony w życie przez William'a Henry'ego Ashley'a  współzałożyciela Kompanii Futrzarskiej Gór Skalistych i amerykańskiego  pioniera zorganizowanego handlu futrami, którego reprezentanci spółki  nawiązywali kontakty handlowe z traperami oraz sprowadzali skóry  do społeczności zamieszkujących miejscowości w biegu rzek Missouri i Mississippi. Ashley z czasem sprzedał swój biznes firmie Jackson'a i Sublette'a. Oni kontynuowali przynoszenie dochodu przez sprzedaż żeby umocnić zasoby finansowe spółki. System spotkań z traperami kontynuowano kiedy inne przedsiębiorstwa, szczególnie Amerykańska Kompania Futrzarska założona przez John'a Jacob'a  Astor'a, została  wprowadzona  do branży handlu furami i zaczęła działać na terenie Gór Skalistych.

Coroczne spotkania często organizowano w Horse Creek nad Green River, teraz nazywany  Upper Green River Rendezvous Site, obok dzisiejszego Pinedale w Wyoming. Do połowy lat 30-tych XIX wieku przyciągało ono 450 - 500 ludzi rocznie, zasadniczo wszystkich amerykańskich traperów i kupców pracujących w Górach Skalistych, jak również licznych Indian. Spotkania te polegały głównie na ozywionej działalności handlowej, towarzyskiej i czasami dyplomatycznej. Ludzie gór sprzedawali skóry kupcom za zaopatrzenie niezbędne do życia w dziczy lub za gotówkę. Indianie za skóry kupowali od handlarzy towary pochodzenia europejskiego. W ogóle były te transakcje przeplatane masowymi pijatykami, rywalizacjami sportowymi (wyścigi konne, zawody strzeleckie, popisy siły i zręczności) a także niejednokrotnie bójkami i strzelaninami.

Około 3 000 ludzi gór  żyło i działało w Górach Skalistych między 1820 a 1840 rokiem, czyli w okresie szczytu tzw.  "bobrowych żniw". Było tam wielu wolnych traperów  pracujących na swój własny rachunek ale  większość ludzi gór była zatrudniona przez większe spółki futrzarskie. Życie człowieka pracującego dla takiej  kompanii było niemal zmilitaryzowane. Ludzie jadali wspólnie, polowali i zastawiali pułapki  w grupach  i zawsze byli podlegli wobec kierownika danej traperskiej ekipy. Ten człowiek był nazywany "boosway" -  zangielszczonym słowem francuskego terminu "burżuazja". On był liderem "brygady" i naczelnym kupcem. Wolny traper był człowiekiem gór, który w dzisiejszych słowach, byłby nazwany wolnym agentem. On był niezależny i handlował  futrami z kimkolwiek kto dostarczył mu najlepszą cenę. Był to wyraźny  kontrast z traperami  pracującymi dla kompanii futrzarskich, którzy niejednokrotnie byli zadłużeni wobec niej z uwagi na sprzęt który dostawali od tej kompanii i byli zobligowani do handlowania tylko z nią ( byli też często pod bezpośrednimi rozkazami reprezentantów tego przedsiębiorstwa). Niektórzy obsługujący kompanię którzy spłacili dług mogli stać się wolnymi traperami używającymi sprzętu który otrzymali od spółki.  Oni mogli sprzedawać futra  tej samej kompanii jeśli cena  im oferowana była dla nich dogodna.

Do rywalizacji w handlu futrami w północnej części Gór Skalistych w późnych latach 30-tych, przystąpiła bardzo długo działająca w Kanadzie brytyjska Kompania Zatoki Hudsona (HBC). Już w 1821 doszło do połączenia tej spółki z niezależnie dotąd działającą Kompanią Północno-Zachodnią, która już dużo wcześniej - wobec niemożności konkurowania z HBC - skutecznie rywalizowała z Amerykanami. Połączone kompanie skutecznie zaczęły  wyeliminowywać amerykańskie spółki z branży obrotu skórami i stopniowo przejmować operacje handlowe w tzw.  Regionie Północno-Zachodnim. Kupcy i traperzy z kraju Snake River zostali  złapani w "ekonomiczną pułapkę". Monopol Brytyjczyków na terenie północno - zachodnim spowodował brak możliwości legalnych polowań i  spedycji skór przez Amerykanów nad Pacyfik. Musieli oni kierować transporty futer głównie na wschód nad Missouri i Mississippi. To powstrzymało amerykańską ekspansję w regionie. Po 1825 niewielu amerykańskich traperów pracowało w północno - zachodnich Górach Skalistych, a ci którzy to jeszcze robili zazwyczaj stwierdzali że to nieopłacalne.

Następnym krokiem w zdobyciu ekonomicznej dominacji przez Kompanię Północno-Zachodnią i  HBC było wprowadzenie polityki konkurencyjnych cen. Jedna z  corocznie organizowanych przez HBC  zwykłych wypraw handlowych nad  Snake River,  została zmieniona na ekspedycję mającą na celu przejęcie inicjatywy handlowej (tzw. "Expedition Snake River") . Na początku 1834 uczestnicy tej wyprawy złożyli wizytę na amerykańskim spotkaniu kupców i traperów żeby nabyć futra za tanie  towary wymienne. HBC było stać na to  żeby zaoferować wyprodukowane towary handlowe w cenach w znacznej mierze poniżej tych z którymi amerykańskie spółki futrzarskie mogłyby konkurować. Ta polityka zbiegła się w czasie  ze schyłkiem na popyt futer bobra jak i z momentem przetrzebienia populacji tych zwierząt na północnych i środkowych obszarach Gór Skalistych. Około 1840 roku HBC skutecznie zniszczyła i wyeliminowała amerykański system handlowy futrami. Ostatnie spotkanie " Trapper's rendezvous" przeprowadzono  w 1840. Brytyjskie spółki handlowe przejęły prawie w całości handel futrami w centralnej i północnej części Gór Skalistych.

W tych samych latach, moda w Europie zmieniła się dalece od dawniej powszechnych i popularnych kapeluszy bobrowych na rzecz nakryć głowy wykonywanych z jedwabiu. W tym czasie wspomniany wyżej jeden z pierwszych amerykańskich potentatów handlowych John Jacob  Astor, wykazał się intuicją handlowca i trafną oceną sytuacji. Po  zdobyciu amerykańskiego monopolu na handel skórami około 1830 roku (Amerykańska Kompania Futrzarska ), Astor wyszedł z futrzarskiego biznesu sprzedając prawa do kompanii i jej udziały niecałe dziesięć lat później, tuż przed jego upadkiem.

Około 1841 roku Amerykanska Kompania Futrzarska i Kompania Futrzarska Gór Skalistych były w ruinie. Około 1846 roku tylko jakieś 50 amerykańskich traperów nadal trudniło się handlem futrami w kraju Snake River w porównaniu z liczbą 500 - 600 ludzi w 1826 roku. Wkrótce po ekonomicznym zwycięstwie przez HBC, droga handlowa w kraju Snake River była używana przez emigrantów jako Szlak Oregoński, który powodował nowe formy konkurencji i możliwości zatrudnienia.  Teraz dawni traperzy zarabiali pieniądze jako przewodnicy lub myśliwi dla grup emigrantów.

Drugie centrum handlu futrami i dostaw zaopatrzenia wyrósł  jeszcze przed wojną amerykańsko-meksykańską w Taos dzisiejszym Nowym Meksyku. Ten handel przyciągał licznych Amerykanów pochodzenia francuskiego (Cayunów) z Luizjany i trochę  kanadyjskich traperów pochodzenia brytyjskiego i francuskiego. Meksykanie z Nowego Meksyku również pracowało w branży "bobro-futrzanej", początkowo jako meksykańscy obywatele mieli lepszą sytuację prawną aż do czasu gdy tamtejsze tereny nie dostały się w ręce USA po wojnie z Meksykiem. Traperzy i kupcy na południowym zachodzie zajmowali i eksplatowali te tereny tak, że nie dopuszczali do nich żadnej konkurencji. W efekcie obszar ten był prawie niedostępny dla dużych kompanii futrzarskich. Obejmował on części Nowego Meksyku, Newady, Kalifornii oraz środkowego i południowego Utah.

Wraz z rozwojem handlu jedwabiem ( który - jak wspomniano - masowo zaczęto stosować do produkcji kapeluszy) oraz szybkim załamaniu się w  latach 1830-1840 północnoamerykańskiego handlu  opartego na bobrowych futrach, wielu ludzi gór zdecydowało się na podjęcie zajęcia jako zwiadowcy wojskowi oraz przewodnicy karawan wozów  osadników przez tereny które oni sami otwierali i eksplorowali. Inni jak William Sublette, otwierali faktorie  - placówki handlowe wzdłuż szlaku oregońskiego dla obsługi ostatnich handlarzy futrami i osadników zdążających na zachód.

Zgodnie z tezą  historyka Richard'a Mackie'go to kierunek działań HBC zmusił amerykańskich traperów do zmiany formy zarobkowania (jakie to formy, wspomniano wyżej) i chociaż traperstwem nadal trudnili się  dla zaspokajania własnych potrzeb, to i tak  pozostali w Górach Skalistych bo był to teren przez nich niejako odkryty, eksplorowany i dobrze poznany. Wtedy to zaczęto używać na określenie tych ludzi miana "ludzie gór".

Od czasu ratyfikacji  dwóch  międzynarodowych traktatów; na początku 1846 (oddający Oregon USA) i na początku 1848 (pokój po wojnie z Meksykiem), które kolejno oficjalnie ustabilizowały politycznie nowe nabytki na obrzeżach zachodnich terytoriów USA i pobudziły liczną migrację, dni ludzi gór zarabiających na życie przy pomocy traperstwa musiały powoli odchodzić do przeszłości. Tak było ponieważ przemysł futrzany oparty na dostawach surowca przez traperów przechodził kryzys z powodu zmniejszających się populacji zwierząt futerkowych (głównie bobrów) na skutek masowych polowań.

Tymczasem  wielkie parcie na zachód wzdłuż niedawno otwartego szlaku oregońskiego, urosło od strużki osadników w 1841 do regularnego nurtu w 1844-1846, oraz   stało się " ludzką powodzią"  od czasu gdy dobrze zorganizowana migracja Mormonów wykorzystała drogę do Wielkiego Słonego Jeziora, odkrytą przez czlowieka gór Jim'a Bridger'a w latach 1847-1848. W  1849 roku zaczęła się gwałtowna migracja  poszukiwaczy złota na wieść o odkryciu złota w Kalifornii w 1848. Manifest Przeznaczenia zawierał skuteczną zachętę do tego typu migracji zwłaszcza że dwa wyżej wspomniane traktaty usankcjonowały  prawo własności Stanów Zjednoczonych do terytoriów na wybrzeżu Pacyfiku i do kraju Oregonu.

Współczesne odtworzenie historycznych strojów i stylu życia ludzi gór, niekiedy znane jako "skórowanie kozła" (buckskinning), pozwala ludziom na poznanie tego historycznego okresu. Dzisiejsze spotkania (Trapper's rendezvous) w Górach Skalistych i inne rekonstrukcje wydarzeń z tamtych lat są łączone z towarzyskimi imprezami. Niektórzy współcześni ludzie jeszcze dzisiaj wybierają styl życia podobny do tego jaki pędzili historyczni ludzie gór i swobodnie wędrują po górach Zachodu lub żyją na bagnach na Południu Stanach Zjednoczonych.

Obecnie w Stanach Zjednoczonych wiele miejsc, miast i miasteczek nosi nazwy nadane na cześć  ludzi gór którzy odkrywali i badali tamtejsze tereny.  Postaci takie  jak:  Jim Beckwourth, Jim Bridger,   Kit Carson ,  Jedediah Smith czy John "Liver-Eating" Johnson,  obrosły częsciową legendą już za swojego żywota a pamięć o nich jest wciąż żywa wśród Amerykanów.

BIBLIOGRAFIA

1. Idahohistory.net.

2. Mackie, Richard Somerset (1997). Trading Beyond the Mountains: The British Fur Trade on the Pacific 1793-1843. Vancouver: University of British Columbia (UBC) Press. str. 107–111.

3. Firearms, Traps, and Tools of the Mountain Men: A Guide to the Equipment of the Trappers and Fur Traders Who Opened the Old West. Skyhorse Publishing. 2010. str. 480.

4. PBS.org.